29 ژوئن ۲۰۲۶- در دیابت نوع ۱، سیستم ایمنی شروع به تخریب سلولهای بتای تولیدکننده انسولین در پانکراس میکند. از دست رفتن تدریجی این سلولها باعث بیثباتی سطح گلوکز بدن شده و روند پیشرفت بیماری را تسریع میکند، بنابراین حفظ یا بازسازی توده سلولهای بتا یک هدف درمانی محوری است.
درمانهای جدید با هدف حفظ یا افزایش توده سلولهای بتا به سرعت در حال پیشرفت هستند، اما هنوز در محیطهای بالینی روتین، امکان اندازهگیری مستقیم و غیرتهاجمی این توده و میزان حفظ یا بازسازی آن در مداخلات درمانی وجود ندارد. ارزیابی از دست رفتن سلولهای بتا عمدتاً بر نشانگرهای غیرمستقیم مبتنی بر خون متکی بوده است که میتوانند تحت تأثیر وضعیت گلوکز قرار گیرند و این امر ارزیابی دقیق را با پیشرفت بیماری دشوار میکند.
این موضوع باعث شد که تیمی از محققان در دانشگاه کیوتو، یک ردیاب PETنشاندار شده با 18F، که گیرنده GLP-1را هدف قرار میدهد، مورد ارزیابی قرار دهند. آنها فرض کردند که این ردیاب میتواند ارزیابی غیرتهاجمی از تودۀ باقیمانده سلولهای بتا را فراهم کند. یافتههای این مطالعه در مجله Diabetesمنتشر شده است.
دکتر کنتارو ساکاکی، نویسنده اول این مقاله، میگوید: مطالعه ما با هدف پر کردن یک شکاف کلیدی در تحقیقات و مراقبت از دیابت نوع ۱ انجام شد. ما امیدواریم این رویکرد بتواند با ارائه یک گزارش عینی برای ارزیابیهای درمانی، به پر کردن آن شکاف کمک کند.
تیم تحقیقاتی یک مطالعه آیندهنگر را در بیمارستان دانشگاه کیوتو انجام دادند؛ آنها ابتدا ترکیب [18F]FB(ePEG12)12-exendin-4 را که یک ردیاب PETهدفمند برای گیرنده GLP-1است، به صورت وریدی به بزرگسالان مبتلا به دیابت نوع ۱ تزریق کردند و سپس این افراد تحت تصویربرداری PETو CTقرار گرفتند.
سپس محققان از معیارهای استاندارد PETبرای تعیین مقدار جذب پانکراس استفاده کردند و آن را با دادههای شرکتکنندگان غیردیابتی مقایسه نمودند. در نهایت، تیم پژوهشی نتایج تصویربرداری را در ارتباط با معیارهای بالینی و آزمایشگاهی مرتبط با عملکرد سلولهای بتا و سطوح گلوکز بررسی کرد.
نتایج نشان داد که میزان تجمع ردیاب در بافت پانکراس شرکتکنندگان مبتلا به دیابت نوع ۱ کمتر از افراد بدون دیابت است، و این میزان با هموگلوبین A1c(معیاری برای میانگین سطح گلوکز خون در دو تا سه ماه گذشته) و دوز روزانه کل انسولین مورد استفاده برای درمان، رابطه معکوس دارد. محققان همچنین هیچ عارضه جانبی جدی در میان شرکتکنندگان مشاهده نکردند.
محققان نوشتند: برای تأیید کاربرد این ردیاب PETدر اندازهگیری توده سلولهای بتا، به مطالعات بزرگتر، طولانیمدت و با شرکتکنندگان متنوعتر نیاز است. اما در صورت اثبات در مطالعات آینده، PET/CTهدفمند برای سلولهای بتا میتواند با ارائه یک گزارش مستقیم و مبتنی بر تصویربرداری از توده باقیمانده سلولهای بتا، مکمل ارزیابیهای موجود باشد.
این روش پتانسیل تعیین مراحل بیماری، پیگیری تغییرات در طول زمان و ارائه یک نقطه پایان عینی برای مطالعاتی که هدفشان حفظ یا بازسازی سلولهای بتا است، را دارد. این روش ممکن است بهویژه زمانی که عملکرد سلولهای بتا به طور موقت کاهش مییابد و منعکسکنندۀ توده واقعی سلولهای بتا نیست، بسیار مفید باشد.
دکتر تاکاکی موراکامی، رهبر این تیم تحقیقاتی، میگوید: بسیاری از تصمیمات در درمان دیابت نوع ۱ از داشتن تصویری روشنتر از میزان تودۀ باقیماندۀ سلولهای بتا بهرهمند خواهند شد. یافتههای ما نشان میدهد که این ردیاب میتواند یک گزارش کمّی و غیرتهاجمی فراهم کند که میتواند از مرحلهبندی بیماری و نظارت بر درمان حمایت کند.
منبع:
https://medicalxpress.com/news/2026-03-quantitative-imaging-beta-cell-mass.html